ਲੱਲੇਸ਼ਵਰੀ

ਲੱਲੇਸ਼ਵਰੀ/ਲੱਲ ਦੇਦ/ਮਾਂ (੧੩੨੦?-੧੩੯੨?) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਬਨ, ਤਹਿਸੀਲ ਪੰਧੋਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ) ਦੇ ਇਕ ਪੰਡਿਤ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੋਚ, ਰੰਗ-ਨਸਲ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਸੀ । ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ । ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਛੱਡ ਯੋਗਨੀ ਬਣ ਗਈ । ਉਸਨੇ ਵਜਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਤਨ ਦੇ ਲੀੜੇ ਫਾੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ । ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਸਿੱਧ ਮੋਲ, ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਹਮਦਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ । ਲੱਲੇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਿਵ ਯੋਗਿਨੀ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਵੀ । ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਖ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।