నావికుడు

దీనిని పెసోఆ నాటకంగా సమర్థిస్తూ ఇలా అంటాడు: ‘నిశ్చల ఏకాంకిక’ అని అనడంలో ఈ కథా వస్తువులో నటన/నాటకీయత లేదని చెప్పడం నా ఉద్దేశ్యం. ఇందులోని పాత్రలు నటించవు. ఎందుకంటే, అవి ఉన్నచోటు నుండి కదలడం గాని, కదలాలని అనుకోవడం గాని ఇందులో కనిపించదు. కనీసం, అవయవాల కదలిక గాని కనిపించదు. మరోమాటలో చెప్పాలంటే, ఈ రూపకంలో నిజమైన కథావస్తువు గాని, సంఘర్షణ గాని లేవు. కొందరు దీన్ని ఎంతమాత్రం నాటకంగా పరిగణించకూడదని వాదించవచ్చు కూడా. కానీ, నా దృష్టిలో ఇది నాటకమే. ఎందుకంటే, నాటకం అంటే రంగస్థలం మీద కేవలం పాత్రల అభినయం ఒక్కటే కాదు; దానిని మించినది. రంగస్థలం మీద నటనో, పాత్రల ఆలోచనలో, వాటి చేతల పర్యవసానమో రంగస్థలి పరమార్థం కాదు. విస్తృతమైన అర్థంలో, రంగస్థలం మీద పాత్రల మధ్య జరిగే సంభాషణల ద్వారా, సృష్టించిన సందర్భాల ద్వారా ఆత్మావిష్కరణ జరిగి, ఒక సందేశం అందాలి. ఈ ఆత్మావిష్కరణ, ఏ అభినయమూ లేకుండా కూడా జరుగవచ్చు. వాస్తవానికి తలుపులూ కిటికీలూ తెరవని, కేవలం ఆత్మానుగతమైన జడత్వపు సందర్భాన్ని మాత్రమే రంగస్థలం మీద సృష్టించవచ్చు.

ఈ ఏకాంకికని అనేక విధాలుగా చూడవచ్చు:

ఇందులో రచయిత చెప్పినట్టు, ప్రతి కథకీ ప్రతి కలకీ ముగింపు ఉండనక్కరలేదు. అవి నిరంతరంగా సాగేవి. ఈ ఏకాంకికలో మనిషి జీవితంలో ఎంత సంక్లిష్టత, సందిగ్ధత, అస్పష్టత ఉన్నాయో, పాత్రల మాటల పేర్పులో రచయిత అంత నైపుణ్యమూ కనపరుస్తాడు.

ఒక పాత కోటలో అది ఒక గది. ఆ గదిని చూడగానే, అది గుండ్రని కోట అని మనం గ్రహించవచ్చు. ఆ గదికి మధ్యలో, ఒక శవవాహిక మీద తెల్లని దుస్తుల్లో పడుకున్న ఒక యువతి శవం ఉంటుంది. నాలుగు ప్రక్కలా, గోడలపై కాగడాలు వెలుగుతూ ఉంటాయి. ఎదురుగా గదిని చూస్తున్నవారికి, కుడిప్రక్కన వెడల్పుగా ఉన్న ఒక కిటికీ, అందులోంచి దూరంగా రెండు కొండలు, వాటి మధ్యలోనుండి ఒక సముద్రపు తునకా కనిపిస్తూ ఉంటాయి. కిటికీకి ప్రక్కగా ముగ్గురు యువతులు శవజాగరణ చేస్తూ ఉంటారు. మొదటి యువతి కిటికీకి ఎదురుగా కూచుని ఉంటుంది. కుడిప్రక్కన ఎత్తుగా వెలుగుతున్న కాగడా ఆమెకు వెనుకగా ఉంటుంది. తక్కిన ఇద్దరూ కిటికీకి చెరొక పక్కా కూచుని ఉంటారు.

అది రాత్రి సమయం. ఆరుబయట మసక వెన్నెల వెలుగు లీలగా ప్రసరిస్తూంటుంది.

(కాసేపు మౌనం)

(కాసేపు మౌనం)

(కాసేపు మౌనం)

(అందరూ కాసేపు మౌనం)

(కాసేపు అందరూ మౌనం)

(కాసేపు అంతా నిశ్శబ్దం)

(కాసేపు నిశ్శబ్దం)

(అందరూ కాసేపు మౌనం)

(ఎవరూ ఆమెకి సమాధానం చెప్పరు. ఎవరూ దేనివంకా చూడరు.)

(ఇంతలో కోడి కూస్తుంది. వెలుతురు బాగా వ్యాపిస్తుంది, ఒక్కసారిగా. శవజాగరణ చేస్తున్న ముగ్గురు యువతులూ ఒకరివంక ఒకరు చూడకుండానే, మౌనం వహిస్తారు. దగ్గరలోనే, రోడ్డు మీద ఏదో తెలియని వాహనం బరువుగా, కీచుమని చప్పుడు చేస్తూ, ముందుకి సాగడం వినిపిస్తుంది.)

(11-12 అక్టోబరు 1913)

 

ఫెర్నాండో పెసోఆకి
(నీ నిశ్చల ఏకాంకిక చదివిన తర్వాత)

నీ నాటిక ‘నావికుడు’
పన్నెండు నిముషాలు గడవగానే
అందులోని అర్థంలేని తనానికి
గొప్ప మేధావులు కూడా

విసుగెత్తి, మందులైపోతారు
జాగరణ చేస్తున్న యువతులలొ ఒకామె
మంద్రస్వరంలొ ఇలా అంటుంది:

కలలు మాత్రమే నిత్యం. అందంగా ఉంటాయి.
మనం ఎందుకు మాటాడుతున్నట్టు?
నేను కూడా సరిగ్గా అదే
అడగాలనుకున్నాను ఆ యువతుల్ని…

– అల్వారో దె కంపోస్.